دانشکده پزشکی

مقدمه:

اخلاق از مهمترين مباحث و موضوعات مطرح در محیطهای آکادمیک است که در حال حاضر توسط مجامع بینالمللي، سازمانهای

منطقهای، سیاستگذاران، برنامهريزان، محققین و متخصصین رشتههای مختلف علوم و فنون در بسیاری از کشورها مورد توجه ويژه قرار گرفته

است. به علاوه دوران معاصر، عصر انفجار اطلاعات است و جوامع امروزی به عنوان جامعه اطلاعاتي خوانده ميشوند و حضور فناوریهای

اطلاعاتي، آموزش مجازی و يادگیری الکترونیکي بیش از پیش در دنیای امروز اهمیت يافته است. با ظهور روشهای گوناگون آموزشي، انواع

متفاوتي از محتواها و منابع الکترونیکي شکل گرفته و در اين راستا، دستورالعملها و توصیههای اخلاقي برای استفاده، دسترسي، بازيابي و

توزيع آنها به واسطه ارتباط با عامل انساني، اهمیت مييابد. در ايران نیز آموزش مجازی بیش از پیش توسعه يافته و تولید انواع محتواهای

الکترونیکي به يکي از امور روزمره اعضای هیات علمي و دانشگاهها تبديل شده است. لذا به منظور حفظ حقوق افراد اعم از بیماران، پرسنل و

تهیهکنندگان محتواها، نیاز به وجود کدهای اخلاقي در اين زمینه بیش از گذشته احساس ميشود. در گذشته راهنمای عمومي اخلاق در

پژوهشهای علوم پزشکي، راهنمای کشوری اخلاق در انتشار آثار پژوهشي علوم پزشکي و راهنماهای کشوری اخلاق در حیطههای خاص تهیه

شده است که بايد در تولید محتواهای الکترونیکي نیز رعايت شوند، ولي با توجه به تفاوتهايي که در ماهیت محتوای الکترونیکي نسبت به

ساير محصولات علمي اعضای هیات علمي وجود دارد، بايد با ديد تخصصي، کدهای اختصاصي در اين حیطه تدوين شود. در اين مستند کدهای

اخلاقي محتوای الکترونیکي کشوری مدون و ارائه شده است.

تعاریف:

محتوای الکترونیکی: به کلیه محتواهای آموزشي اعم از چند رسانهایها، گرافیک، متن، تصوير، اسلايد، پويانمايي )انیمیشن(، شبیهسازی،

بازیپردازی، منابع درسي و محتوای آرشیو شده حاصل از تعامل افراد اطلاق ميشود که به فرمت الکترونیکي ارائه شوند.

طراحی آموزشی: به اصول نظری و عملي طراحي، تولید، بهرهمندی، مديريت و ارزيابي فرآيندها و منابع يادگیری گفته ميشود که به منظور

تضمین کیفیت آموزش انجام ميشود و شامل تمام روندهای تحلیل نیازها و اهداف فراگیران، طراحي روند آموزشي، اجرا و ارزشیابي

برای پوشش اين نیازها است.

مالکیت معنوی: عبارت است از مالکیت مواردی مانند ايده، اختراع يا فرآيندی که با کار فکری و هوشمندانه تولید شده است.

کدهای اخلاقی محتواهای الکترونیکی

1 - حق مالکیت معنوی محتوای الکترونیکي، برای مولف )ين( آن و سازمان متولي تامین کننده اعتبار مالي تهیه برنامه محفوظ است و

ميتواند بر اساس توافق طرفین به يکي از آنها و يا سازمان ثالث به عنوان ناشر واگذار شود.

1-1 . افرادی به عنوان مولف محتوای الکترونیکي شناخته ميشوند که حداقل در يکي از مراحل الف( طراحي آموزشي محتوا و/يا ب( ارائه

و/يا تهیه مطالب علمي، نقش اصلي داشته باشند و يکي از اين مولفین به عنوان مولف مسوول معرفي ميشود.

کدهای اخلاقی محتواهای الکترونیکی در آموزش مجازی صفحه 2 از 2

2-1 . انتساب غیرواقعي )صوری( به فرد يا سازماني که در تهیه محتوا نقش ندارد، نادرست است.

3-1 . مسوولیت رعايت حق مالکیت معنوی و اصول تعهد حرفهای با تمامي مولف )ين( محتوای الکترونیکي است.

4-1 . مولف مسوول بايد از موافقت گروه مولفین برای اضافه شدن نامشان، به طور مکتوب اطمینان حاصل کند و حق مالکیت معنوی ايشان

را به تناسب میزان مشارکت رعايت نمايد.

5-1 . مولف مسوول بهتر است از کلیه افرادی که در قسمتي از فرآيند تهیه محتوا مانند ايده پردازی و ساير مراحل شرکت داشتهاند ولي اين

میزان در حدی نیست که به عنوان مولف محسوب شوند، در بخشي از محتوا با عنوان تشکر و قدرداني نام ببرد.

6-1 . مشخصات کامل مولف)ين( شامل نام و نام خانوادگي کامل، وابستگي سازماني و تحصیلات بايد در محتوا ذکر شود.

2 - مسوولیت نهايي در مورد صحت و به روز بودن مطالب آموزشي ارائه شده در زمان تولید، با مولف )ين( محتوای الکترونیکي است و زمان

تولید يا به روز رساني بايد در محتوا ذکر شود.

3 - مطالب ارائه شده در محتوای الکترونیکي و تمام عکس ها، نمودارها، تصاوير، فیلم ها و غیره بايد دارای مجوز استفاده از صاحب اثر و با

ذکر منبع باشد و اگر اين موارد حاصل نتايج تجربیات و تحقیقات مولف)ين( است، اين موضوع بايد به وضوح بیان شوند و هر گونه دخل

و تصرف در آن اعلام گردد.

4 - تمامي مولفین محتوای الکترونیکي بايد مسؤولیت بخش مرتبط با خود را در زمینههای زير بپذيرند: الف( صحت مطالب مندرج در محتوا،

ب( پايبندی به راهنماهای اخلاقي عمومي و اختصاصي کشور، ج( اظهار تعارض منافع احتمالي در محتوا.

1-4 . وجود تعارض منافع به خودی خود ايرادی اخلاقي برای محتوا محسوب نميشود اما مولف)ين( بايد هرگونه تعارض منافع را که از نگاه

مخاطبین پوشیده است، در محتوا بهطور شفاف اعلام نمايند.

2-4 . قرارداد تولید محتوا بین مولف)ين( و حامي مالي نبايد منجر به منع اعلام هر گونه تعارض منافع شود.

5 - رعايت معیارهای حقوقي و اخلاقي مانند رعايت معیارهای اجتماعي- فرهنگي، پرهیز از ارائه مطالب کذب، پرهیز از توهین و افترا، حفظ

اسرار افراد و حفظ حريم خصوصي الزامي است.

6 - استفاده از عکس يا فیلم افراد، بايد بهگونهای باشد که منجر به شناسايي فرد نشود و پوشاندن چشمها به تنهايي کفايت نميکند، مگر

آنکه رضايت آگاهانهی کتبي از فرد اخذ شده باشد. به عبارتي مولف )ين( موظف است اين افراد را از تمامي اطلاعاتي که ميتواند در

تصمیم گیری آنها مؤثر باشد، به نحو مناسبي آگاه سازد.

1-6 . کسب رضايت آگاهانه بايد فارغ از هر گونه اجبار، تهديد، تطمیع و اغوا انجام گیرد. در غیر اين صورت رضايت اخذ شده نامعتبر است.

2-6 . کسب رضايت در مورد گروههای آسیب پذير مانند سالمندان، زنان باردار، صغار، عقب ماندگان ذهني، مبتلايان به زوال عقل، بیماران

روان پريش و ساير گروههای آسیب پذير، تابع راهنمای عمومي و اختصاصي اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکي کشور ايران است.

7 - در تهیه محتوا الکترونیکي، تبعیت از ساير موارد مرتبط ذکر شده در راهنماهای اخلاقي عمومي و اختصاصي مصوب کشوری الزامي است.